G-Sec

            Government Bond (G-Sec) hi táwi tĂ©-a sawi chuan Sorkarin mipuite leh bank-te hnena pawisĂ  a pĂşkna lehkhá pawimawh a ni.

            Sorkar hian kawngpui siam nán te, damdawi in sak nán te, leh ram hmasawnna hna thawk turin pawisĂ  tam tak a mamawh áą­hĂ®n a. ChĂş pawisĂ  chu bank emaw, mipuite hnĂ©n aáą­ang emawa a pĂşk hian, a pĂşktute hnĂ©nah "I pawisĂ  hi hetiang zat hian ka pĂşk a, hetiang hunah hian a pung (interest) nen ka pe let leh ang che" tih intiamna lehkhá a pe a, chu chu Bond chu a ni.

            Zirlaite tana hriat tur pawimawh pali ka han tárlang ang a:

1.  A nihphung (Mechanism):

    Pe chhuaktĂş (Issuer): Sorkar (Central Government emaw State Government).

    Pung awma dahtĂş (investor): Bank-te, Insurance company-te, leh mipuite.

  Interest (Coupon Rate): Sorkarin a pawisĂ  pĂşk manah a pung a pe tel áą­hĂ®n a, chu chu Coupon Rate an ti.

2.  Eng vĂ nga him nge a nih?

    ChhĂ nna. Bond dang (Company bond vel) aiin Government Bond hi a him bik em em a. A chhan chu Sorkar a nih avĂ ngin pawisĂ  a rul leh ngei dáwntih a chian (Sovereign Guarantee) vang a ni. PawisĂ  a neih loh pawhin chhiah (tax) a khawn thei a, emaw pawisĂ  a chhuah (print) thei tlat a ni.

3. A hun bi (Tenure): Bond hi hun tiam bituk a awm ṭhîn. Kum 1 ái-a tlém a nih chuan Treasury Bills (T-Bills) an ti a, kum 1 ái-a rei (kum 5, 10, 30) a nih chuan Dated Securities an ti thung.

 4. Bank leh Repo Rate nen an inzawmna: A hmaa kan sawi tak Repo Rate nen hetiang hian an inzawm a. Bank-ten RBI hnĂ©nah pawisĂ  an pĂşk duh chuan, an hnĂ©nah pawisĂ  a awm loh pawhin he Government Bond an lo neihsa hi RBI hnĂ©nah "Dahkham" (Collateral) angin an va pe a. RBI chuan chu Bond chu a lo vawng áą­ha a, a ai-ah pawisĂ  (cash) a pe chhuak ta áą­hĂ®n a ni.

    A tlángpuiin, G-Sec hi Sorkar tan chuan leiba lakna hmanraw pawimawh a ni a, mipuite leh bank-te tan chuan pawisĂ  dah áą­hatna (investment) him ber a ni thung.

  Aw le, G-Sec pawimawhna pali ka sawi zo ta a. TĂ»nah chuan G-Sec chi hrang hrang pathumte i han târlang teh ang.

  Pakhatna, Treasury Bills (T-Bills): Hun rei lo te (short-term) atána sorkarin pawisĂ  a pĂşkna a ni. Ni 91, ni 182, a nih loh leh ni 364 chhung atán chauh a ni áą­hĂ®n.

  Pahnihna, Dated Securities: Hun rei tak (long-term) atána pawisĂ  pĂşkna a ni. Kum 5 aáą­anga kum 40 thlengte a ni thei.

   Pathumna, State Development Loans (SDLs): Central sorkar ni lo, State sorkar ten sum an mamawh vĂ nga pawisĂ  an pĂşkna a ni.

G-Sec hian ṭhatna leh a pawi theihna lái a nei a. A hmasàin a ṭhatnate han sawi hmasa ila.

  Pakhatnaah chuan a Himna hi a ni: Sorkar meuh a nih avĂ ngin i pawisĂ  a bo dáwn lo (Risk-free). Bank ai pawhin a him zawk tlángpui.

   Pahnihna-ah chuan a punna mumal tak a awm. A punna zát kha a tirah an sawi lawk vek a, thla ruk danah emaw, kum tin emawin i la thei.

  Pathumna-ah chuan Hralh leh theih a ni. I duh hunah stock market-ah i hralh leh thei bawk.

   A pawi theina lái te i han tárlang leh ila:

   Pakhatna, interest Rate Risk a awm. Market-ah interest rate a sĂ n chuan, i G-Sec hlutna kha a tlahniam ve thei (i hralh leh duh a nih chuan).

 Pahnihna, a punna a hniam deuh thei: A him em avĂ ngin, pawisĂ -a sumdawnna hlauhawm deuh (shares) ái chuan a punna a tlĂ©m zawk tlángpui a ni.

_______________________________